Enflasyon, pandemiden çıkan dünyada, adeta bir mağaza indiriminde ‘Black Friday’ine kavuşan tüketici üzere depar atarken, 2020’ye lanet eden dünyada 2022’yi cehennem seviyesine taşıyor. Pandemiden konuttan çıkamamak toplumları tüketimden yoksun etmezken, yeniden de oransal olarak tesirli olduğundan talep enflasyonuyla yılların akabinde kucaklaşan merkez bankaları bunu dizginlemek için pilates tadında faizle sıkılaşırken, Türkiye’de durumun farklı olduğunu söylemeye gerek yok. Spor olarak pilates yerine cardio seçen Türkiye İktisat Modeli, doğal gazdaysa halk nezdinde adeta bir 100 metre koşucusu olmaya devam ediyor.
Dünyada merkez bankaları genel geçer iktisadi teoremler üzerinden hareket ederek para siyasetlerinde sıkılaşmaya gidiyor.
Mealen sıkılaşma, faizlerin artışıyla paranın kolay ulaşılmasını zorlaştırmak ya da bolluğunu azaltarak, talepte daralma yaratma suretiyle fiyatların düşmesi manasına geliyor. Üretimde de daralma yaratan bu süreçte yatırımların durulması nedeniyle iktisatta yavaşlamaya neden olunabiliyor. Dünyadaki sakinlik telaşları de buradan kaynaklanıyor. Lakin bu merkez bankaları Fed Lideri Powell’ın da belirttiği üzere enflasyondaki yükselişin topluma daha ziyanlı olduğunu düşünüyor.
Türkiye İktisat Model’indeyse enflasyon yerine büyüme önceliklendirilerek, yatırım ve istihdam amaçlanıyor.
Heterodoks bir iktisat modeli olduğunu Bakan Nebati’nin belirttiği üzere, Türkiye’de yüksek enflasyonla uğraş öbür ülkelerin izlediği mali sıkılaştırma yoluyla değil nakdî genişleme yoluyla yapılıyor. Genişlemeyle iktisadın canlı kalarak, yatırım, üretim ve istihdamı artırması hedefleniyor. Fakat bu modelin de yan tesiri enflasyonda yükselişin sürmesi hatta kalıcı hale gelmesi biçiminde görülüyor.
Enflasyon demek gelir adaletsizliği ve yoksullaşmak demek oluyor.
Pandeminden çıkarken ufukta görünen enflasyonu bir roket edasıyla Rusya-Ukrayna savaşı ateşlerken, birçok ülke de vatandaşlarını fakirleşmekten müdafaaya çalışmak için takviye programları açıklıyor.
ABD
Sözcü’den Hasret Ermiş Beyhan’ın aktardığına nazaran, ABD’den Biden, “Enflasyonu Düşürme Yasası”nı imzaladı. Gelecek 10 yılda 433 milyar dolarlık harcama yapılmasını planlanıyor.
Avrupa Birliği
Avrupa Birliği (AB) tarafından açıklanan 140 milyar Euro’luk paketle artan hayat maliyetleri desteklenirken, üye ülkeler ek olarak kendi özel önlemlerini de alıyor.
Almanya
Almanya, vatandaşlar için toplamda 95 milyar Euroluk paket açıkladı. 30 milyar Euro’luk iki yardım paketi sonrası 65 milyar Euro’luk bir paket daha bulunuyor.
İspanya
Enerji krizinin kucağına düşen AB’de yükselen fiyatlara karşı İspanya, doğal gazda KDV’yi yüzde 21’den 5’e indirdi.
Portekiz
Enerji fiyatlarındaki yükselişe karşı Portekiz de elektrikteki KDV oranını düşürdü.
Japonya
Asya’da da güç fiyatları tedbirleri bulunuyor. Japonya, faturalar için 100 milyar dolar üzerinde bir yardım paketi sunmaya hazırlanıyor.
Fransa
Fransa hükümeti emekli maaşları ve toplumsal yardımları artırırken, kira artışlarını askıya alarak, 20 milyar Euro’luk destekı paketi açıkladı.
Hindistan
Hindistan’da mahallî hükümetlerin çok tartışılan toplumsal takviyeleri 13 milyar dolar fiyatında açıklandı.
İtalya
İtalya, 16 Eylül’de 14 milyar Euro meblağında hazırlanan enflasyon mücadelesi paketini onayladı.
Belçika
Belçika’da vatandaşlara ısınma için 225, elektrik için de 100 Euro katkı sağlanırken, fakirlere yönelik toplumsal güç tarifesinin süresi uzatıldı.
Meksika
Ülkede enflaysonla gayret kapsamında 28,7 milyar dolara karşılık gelen 575 milyar peso büyüklüğünde kaynak ayrıldı.
Polonya
Elektrik faturalarında 2 bin kilovatsaatin altındaki faturaları dondurmayı planlıyorlar.
İngiltere
Enflasyondan en çok etkilenen ülkelerden biri olan İngiltere’de 1 Ekim’den sonrası hane halkı güç faturalarında yıllık 2 bin 500 sterlini aşmayacak şekilde iki yıllık sabit fiyat siyaseti uygulanacak.
Endonezya
Endonezya, akaryakıt sübvansiyonları ve toplumsal yardımalar için ek kaynak ayıran ülkelerden oldu.
Tayland
Tayland’da akaryakıta vergi indirimi yapılırken, taban fiyat de yüzde 5 ila 8 oranında artırıldı.
Türkiye’de toplumsal takviye siyasetlerinde genişlemeye giderken, akaryakıt fiyatlarında vergi oranları ve doğalgazda sübvansiyonlar açıklandı.
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Fuat Oktay, hanelerde her bir doğalgaz faturasının 80 TL’sini hükümetin ödediğini sav ederken, vergi uzmanı Ozan Bingöl şu paylaşımı yaptı:
Faturamızı biz ödüyoruz, geri kalan kısmını da tekrar biz vergilerimizle ödüyoruz. Bizlerden öteki kimse cebinden bir şey ödemiyor!
Dünyada artan güç fiyatlarında Almanya gaz ithalatçısı Uniper’i kamulaştırırken, İrlanda da bu kış gaz şirketlerinin ödeyemeyen faturalara rağmen gazını iletimi kesmesi yasaklandı.
Uzmanlar doğalgazda devletin yalnızca halkın faturasını ödemediğini, iş dünyasına da yüklü ölçülü sübvansiyon yapıldığını ayrıyeten BOTAŞ’ın Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın 20 Ağustos 2020’de büyük muştusu olan “Karadeniz’de doğalgaz” haberi sonrası Hazine’ye yüklü ölçüde borçlandığını da belirtiyor. .
Birgün’den Hüseyin Şimşek’in aktardığına göre, Hazine’den BOTAŞ’a ilk borç 2021 yılı Haziran ayında verilirken, yıl sonuna kadar toplamda 2021’i 50 milyar 260 milyon TL borçlandı.
2022’nin birinci 8 ayında da BOTAŞ, Hazine’den KİT’lere verilen 137 milyar 867 milyon 549 bin TL’nin 96 milyar 860 milyon TL’sini aldı.
BOTAŞ’ın son iki yılda Hazine’den toplamda 147 milyar 120 milyon TL borç aldı.
BOTAŞ’a Hazine’den borç dışında aktarılan çeşitli ödemeler de iki yılda 24 milyar TL’yi buldu.
Siz bu yardımlar için ne dersiniz? Kâfi buluyor musunuz? Yorumlarda buluşalım👇
