Ultimate magazine theme for WordPress.

Endişeden Kurtulmak: Sağlıklı ve Sıhhatsiz Kaygı Cinsleri

0 81

Cesaret dehşetin yokluğu değil, dehşete direnmek ve hükmetmektir.

– Mark Twain

Beynimiz, her hissimizi yüz milyardan fazla hudut hücresinin oluşturduğu ağlarla yöneten gizemli bir yapıdır. Hislerimizin kimileri şuurlu fikir ve aksiyonlara yol açarken, kimileri da otomatik yansılar vermemize neden olur. Kaygı da bunlardan biridir. Kaygı, tehlikeli bir uyarıcı ya da tehlike ihtimali karşısında beyinde, kalp atışlarının ve nefesin hızlanması, kasların gerilmesi, kan basıncının yükselmesi üzere fizyolojik değişimlere yol açan kimyasalların salgılanmasıyla ortaya çıkan ve büsbütün otomatik olan “savaş ya da kaç” yansısıyla sonuçlanan bir zincirleme tepkisidir.

Bu tepkisi başlatan uyarıcı, karşımızdaki bir örümcek, boğazımıza dayanmış bir bıçak, konuşma yapmamızı bekleyen beşerlerle dolu bir konferans salonu, durup dururken zaten açılıp kapanan bir kapı yahut kazanmak zorunda olduğunuz bir imtihan olabilir. Dehşet belli bir tehdit sonucunda, “uyarıcı, savunmacı, korumacı” bir reaksiyon olarak ortaya çıkan yaşamsal bir “savunma mekanizması”dır ve üniversal bir histir.

Genellikle birbiriyle karıştırılan endişe, telaş (anksiyete), panik atak ve fobi birbirlerine yakın lakin farklı kavramlardır.

Korku nitekim var olan fizikî ya da duygusal bir tehlike karşısında verilen doğal yansıdır. “Kaygı” uyarıcısı ve nedeni aşikâr olmayan endişedir. “Panik atak” muhakkak bir nedene bağlı olarak yaşanan bir endişenin, daha sonra beklenmedik bir anda ve nedeni belgisiz olarak ortaya çıkmasıdır. “Fobi” ise, muhakkak bir şey ya da duruma karşı ağır bir biçimde ve daima hissedilen kaygıdır.

“Korkmak”, kişinin bir seçimi değildir. Kimse korkmayı istemez lakin dehşete karşı daha âlâ reaksiyon vermeye hazır olmak için endişeyi uygun anlamayı ve dehşet anında zihninde, vücudunda neler olup bittiğinin farkında olmayı seçebilir. Jean-Paul Sartre, “Bütün beşerler korkar. Hepsi! Korkmayan insan olağan değildir” der. Tehlikelere karşı çok değerli bir “alarm sistemi” fonksiyonu gören ve insanı reaksiyon vermeye zorlayan hayati bir sistem olan dehşet, adeta bir bilge üzeredir. Endişeye gereksinimimiz vardır. Zira kaygı tehlike ve tehdit anında dikkatli ve uyanık olmamızı, hasebiyle ömürde kalma bahtımızı artırmayı sağlayan çok özel bir ikazdır. Fakat bazen bu esirgeyici sistemde aksama ya da bozulma olabilir ve dehşet bir çeşit alerjik tepkiye, yani fobiye dönüşebilir. 

Artık uyarıcı ve hami olmaktan çıkarak ziyan verici olmaya başlar. Gerçeklerden uzak, abartılı ve bilinçdışı bir dehşet çeşidi olan “fobi”, kişinin belli obje yahut şartlardan kaçmasına, kaçamadığında da şiddetli dehşet ve heyecan duymasına yol açarak bütün vücudunun irkilmesine, bir facianın gelmekte olduğu hissinin oluşmasına, kalp çarpıntısına, halsizliğe, terlemeye hatta derin buhran ve depresyona neden olan “birazdan olacaklara dair” çok özel bir kaygı durumdur.

Korku türleri

İnsan, çok büyük, çok ve denetlenemeyen kaygılardan ve fobilerden sorumlu değildir fakat sorumlu olmayı ve denetim etmeyi öğrenmelidir. Bir tehlike ya da tehdit karşısında duyulan kaygı olağan ve doğal bir durumdur. Zira “öfke, hüzün, memnunluk ve korku” insanın dört temel duygusudur. Endişe, tabiatı gereği herkeste görülen, istemsiz, kaçınılmaz ve gerekli bir heyecandır. Örneğin, evli ve çocuklu bir danışanım çok istemesine karşın motosiklet kullanmaktan korkuyordu. Çok süratte denetimin kaybedilmesi önemli yaralanmalar ve vefatla sonuçlanabilecek kazlara yol açabileceğinden, bu endişe “sağlıklı ve hürmet duyulması gereken bir korku” idi. Bir öbür danışanım pitbull cinsi köpeklerden korkuyordu. Tehlikeli bir köpek olarak bilinen pitbullun beşere ziyan verebilecek kadar güçlü bir çenesinin olduğunu söylüyordu. Etrafında hiç köpek olmamasına karşın, aklına pitbull geldiğinde korkuyordu. Ne kadar istese de çok korktuğu için parklara, bahçelere giremiyordu. 

Bu endişe “sıkıntı verici bir korku” idi. Öteki bir danışanım otomobile binmekten korkuyordu. Onun korkusu çok daha kasvet vericiydi. Zira daha ağır ve denetlenmesi sıkıntı olan bu endişe, hem işini gerçek dürüst yapmasını engelliyor hem de sık sık bu kaygıyı yaşamasına neden oluyordu. Otomobile binmekten olabildiğince kaçınıyor, gitmesi gereken yerlere yürüyerek gidiyor, otomobile binmek zorunda kaldığında ise sakinleştirici bir ilaç almak durumunda kalıyordu. Korna sesi duyduğunda sıçrıyor, kalbi mecnun üzere çarpıyordu. Bu dehşet da “acı verici bir korku” idi. Bir öteki danışanım ise babasının vefatından sonra başına berbat bir şey gelebileceğinden korktuğu için iki yıldır konutundan çıkamıyordu. Hayatı kısıtlanmış ve acı verici bir hal almıştı. Bu dehşet ise “gerçek dışı bir korku” idi.

Sağlıklı ve olağan korku

Can ve mal güvenliğini müdafaa altına alan “ev alarm sistemleri” hırsızlığa karşı tahlil üretirken, birebir vakitte yangın, gaz kaçağı, acil sıhhat ve panik durumları üzere özel tahlilleri de kapsar. Bu tip bir alarm meskene hırsız girdiğinde çalışmalıdır. Gerekli şahısların duyacağı kadar güçlü bir ses çıkartmalıdır. Lakin yakın etrafta panik yaratacak kadar da rahatsız edici olmamalıdır. Ayrıyeten işini tamamladığında susmalıdır. Kaygı da tıpkı hırsız girmesi durumunda çalan alarm üzeredir ve fonksiyonu evvel kişiyi bir tehlike konusunda uyarmak, sonra da bu tehlikeye karşı en tesirli biçimde uğraş etmeye yöneltmektir. Bu nedenle “sağlıklı ve olağan bir korku”, tehdit ve tehlike karşısında harekete geçirme ve savunma sistemlerini devreye sokma açısından ölçülü bir tesir sağlayan bir alarmdır. 

Sağlıklı ve olağan dehşet, gerçek bir tehlike karşısında yerinde ve hakikat halde harekete geçmeli, şiddeti tehlikeyle orantılı olmalı ve savunma konusunda tesirli olmalıdır. Tehlike geçtikten sonra ya da çok tehlikeli bir durumun kelam konusu olmadığı anlaşıldığında da süratle ve kolaylıkla sona ermelidir. Aksi takdirde faydasız ve tehlikeli olur. Zira bitmeyen ve devam eden, denetlenemeyen ve denetimden çıkan dehşet, insanın tehdit ve tehlike durumunda uyarılma kapasitelerini felç eden bir “panik atak” durumuna dönüşebilir.

Sağlıksız ve olağandışı korku

Harekete geçmesi ve denetlenmesi açısından bozuk bir alarma benzeyen “sağlıksız ve olağandışı korku” çok yorucu ve yıpratıcıdır. Birden fazla vakit çok düşük tehdit ve tehlike eşiklerinde bile çok güçlü bir biçimde tetiklenir ve hiçbir esneklik kelam konusu olmadığından süratle paniğe dönüşür. Aykut ismini verdiğim danışanım toplumsal fobisi yüzünden konuttan çıkamıyordu; çıkmak zorunda kaldığında yaşadıklarını “Sanki herkes bana bakıyor. Büyük bir utanç duyuyorum. Çabucak kaçıp gitmek istiyorum. Ölecekmiş üzere oluyorum, kimseyi yine görmek istemiyorum. Kendimi daima kovalanan bir av hayvanı üzere hissediyorum. Birisi bana bir şey söylemeye çalıştığında kulaklarım uğulduyor, anlamsız bir halde kıpkırmızı oluyorum, titriyorum ya da terliyorum. Çok korkuyorum!” formunda anlatıyordu. 

“Sosyal fobi”, kişinin diğerleri tarafından yargılanabileceği korkusunu taşıdığı toplumsal ortamlarda mahcup ya da rezil olacağı konusunda bariz ve daima dehşetinin olduğu bir “kaygı bozukluğu”dur. Toplumsal fobisi olan bireyler, diğerleriyle yakın etkileşimde bulunmaları ya da bir aksiyonu diğerlerinin yanında yerine getirmeleri gereken durumlardan korkarlar ve bunlardan olabildiğince kaçınmaya çalışırlar. Diğerlerinin kendileriyle ilgili olarak “Bunalımlı, zayıf, kaçık ya da aptal” üzere yargılarda bulunacağını düşünürler. Ellerinin ya da seslerinin titrediğinin yahut terlediklerinin, kıpkırmızı olduklarının farkına varacaklarıyla ilgili dertlerinden dolayı toplum önünde konuşmaktan korkarlar. Sağlıklı ve olağan olmayan bu endişenin denetlenmesi çok zordur. Kaygı alarmı gerçek bir tehlike yahut tehdide nazaran uyarlanmış değildir ve çok kısa müddette “korkudan korkmak” formunda tanımladığım denetlenmesi mümkün olmayan bir panik atağa da dönüşebilir. 

Bir danışanım yaşadıklarını şöyle söz ediyordu: “Topluluk içinde konuşamıyorum. Partiye katılamıyorum. Yabancılarla tanışma üzere toplumsal aktivitelerden daima uzak duruyorum. Bir iş yaparken öbürleri tarafından izlenmekten, işverenimle konuşmaktan, bir bayanla tanışmaktan, genel tuvaletleri kullanmaktan, telefonda konuşmaktan, oburlarının yanında yazı yazmaktan, herkesin içinde yüzümün kızarmasından yahut kontrolümü kaybetmekten çok fakat çok korkuyorum. Bu dehşet gelir gelmez bunun çabucak bir panik atağa dönüşmesinden de çok korkuyorum. Bu durum beni delirtecek diye de korkuyorum. 

Korku bitiyor fakat geri geliyor. Ne kadar sık ve çok korkarsam daha şiddetli ve daha kolay korkmaya başlıyorum. Hatta bazen biriyle konuştuğum aklıma geldiğinde bile korkuyorum ve panik atak geçiriyorum. Kalbim büyük bir heyecanla çarpıyor, bacaklarımda derman kalmıyor, titriyorum, bağırsaklarım düğümleniyor, başım dönüyor… Zihnim vahim bir formda rezil olma imajlarıyla dolu… Bu imajlardan kurtulmam mümkün değil…” 

Bu tipten çok ve baskı yapan kaygılar fobi alarmıdır. Sıhhatsiz ve olağandışı bir endişenin azalması yahut bütünüyle geçmesi çok uzun vakit alır ve bu çeşit endişeler çok kolay bir formda yine alevlenir.

Korkuyu alt etmenin korkusuz 10 yolu

Korkmasaydık çok uzun yaşamazdık. Zira dehşet, karşıdan karşıya geçerken dikkatli olmanızı, yırtıcı bir hayvandan kaçmanızı, yüksek bir yerden düşmemeye çalışmanızı sağlayarak sizi ziyan görmekten ve hatta ölmekten koruyan içgüdüsel bir histir. Endişenin temel fonksiyonu yaşamsal olsa da her dehşetin sonunda bir ölüm-kalım problemi yoktur. Kimi vakit, başaramamaktan, terk edilmekten, mutsuz olmaktan; kimi vakit biriyle tanışmaktan, yanlış anlaşılmaktan, sevilmemekten korkarsınız. Korkmadığınız ne kadar şey varsa, bir o kadar da korktuğunuz şey olabilir, yani akıl ve mantığınızla denetim ettiğiniz endişeleriniz ömrünüzün bir modülüdür; gelip geçerler. Lakin kritik nokta endişenin dozu ve niteliğidir. Vakit zaman nedensiz endişeler hissedebilir; kaygıdan korkar hale gelebilirsiniz. Denetiminizin dışına çıkan, hayatınıza taraf veren bu çeşit endişeler sizi tüketen ve üstesinden gelmek için efor harcamanız gereken hislerdir.

1. Endişelerinizin farkında olun. Kaygınızın hakikaten var olan bir tehlike ya da tehditten kaynaklanmadığının, sadece sizin fikirlerinizden kaynaklandığının, bu nedenle de gerçek olmadığının farkında olun. Örneğin, gece ıssız bir yolda karşınıza çıkan silahlı birini gördüğünüzde hissettiğiniz endişe gerçektir; bu türlü birini görmeden ya görürsem diye hissettiğiniz kaygı kanılarınızın ürettiği endişedir.

2. Kaygılarınızı belirleyin. Belirsizlik en büyük kaygı kaynağıdır. Endişelerinizin neler olduğunu en çok korktuğunuz şeyden en az korktuğunuza yanlışsız alt alta yazarak listeleyin. Endişenin çok rahatsız edici bir his olması nedeniyle kaygılarımızı düşünmek bile istemeyiz. Bu türlü olunca da kaygılarımızı gözden geçirip kıymetlendirme ve ortadan kaldırma fırsatı bulamayız.

3. Endişelerinizi tahlil edin. Kaygılarınızın listesinde yanlarına neden, ne vakit, hangi şartta ortaya çıktıklarını yazın. Yazdıklarınızı birkaç defa okuyup üzerinde düşünün. Kaygılarınızın neler olduğunu ve nedenlerini başınızda güzelce netleştirmeniz onlardan kurtulma yolunda atacağınız kıymetli bir adımdır.

4. Kaygılarınız hakkında konuşun. Kaygılarınızı sesli olarak diğerleriyle paylaştığınızda onlara aşina olmaya başlarsınız. Böylelikle zihninizde onlarla ilgili yarattığınız dehşetli imgelerin tesiri azalır ve kaygılarınız yenilmez birer dev olmaktan çıkar. Konuşmadığınız ya da düşünmediğiniz vakit uzaklaşacağını sandığınız endişeleriniz aslında, her istikametiyle yaşamanızı engelleyerek, sizi kısıtlayarak hareket alanınızı daraltır.

5. Kaygılarınızı alt etme gayretinizin günlüğünü tutun. Her günün sonunda o gün hissettiğiniz kaygı ya da dehşetleri, hangi durumda hissettiğinizi ve hangi şartta ortadan kaldırılabileceğini yazın. Bu günlük bir dahaki sefere tıpkı kaygı karşısında nasıl hissetmeniz gerektiği konusunda farkındalık yaratacak bir kılavuz olacaktır. 

6. Endişelerinize karşı harekete geçin. Korkularınızı ortadan kaldırmak üzere harekete geçmek için kendinizde ve hayatınızda neleri değiştirebileceğinizi belirleyin. Her dehşetin ardında bir istek vardır. Örneğin, mevt kaygısının ardında yaşama isteği, terk edilme kaygısının ardında biriyle birlikte olma isteği vardır. Kaygılarınızın gerisindeki istekleri belirleyerek hayatınızda yapabileceğiniz değişiklikleri kolaydan zora gerçek listeleyin ve bunları adım adım uygulamaya başlayın. 

7. Kaygılarınızdan kaçmayın, üzerlerine gidin. Korkularınızla yüzleşmek istemeyip onlardan kaçtığınız sürece onların daha güçlenmesine ve yanlarına yeni dehşetler eklenmesine fırsat tanımış olursunuz. Kaygılarınızı çözülmesi gereken ve çözebileceğinize inandığınız meseleler olarak görüp hamasetle üzerlerine gitmeniz, kendinize olan itimadınızı artıracak ve çaresizlik hissini ortadan kaldırarak denetimi sizin elinize geçirecektir. 

8. Endişelerinizle ilgili en makus senaryoyu düşünün. Endişenizin gerçekleşmesi halinde olabilecek en berbat senaryoyu hayal edin ve olabilecekleri gözünüzde canlandırın. Sonra da bu durumla nasıl başa çıkacağınızı düşünün. Böylelikle endişenizin en makûs sonuçlarıyla yüzleşerek bilinmeyenleri ortadan kaldırmış ve endişenizin daima olmadığını kesinlikle bir sonunun olduğunu anlamış olursunuz. 

9. Olumlu düşünün. Korkular niyetlerden kaynaklanır. Olumlu düşünerek endişelerinizi denetim edebilirsiniz. Olumlu düşünmek en sıkıntı görünen pürüzleri aşmanızı, kendinizi rahat ve inançta hissetmenizi sağlayarak hayatınızda olumlu bir değişim yaratmanıza yardımcı olur. Unutmayın, yürek korkusuz olmak değil, dehşetin üstesinden gelebilmektir.

10. Yardım alın. Korkularınızla kendi başınıza çaba edemiyorsanız bir uzmandan yardım alın.

Web

Instagram

Facebook

Twitter

YouTube

Bu makalede öne sürülen fikir ve yaklaşımlar külliyen müelliflerinin özgün niyetleridir ve Onedio’nun editöryal siyasetini yansıtmayabilir. ©Onedio

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

akülü transpalet - Kaynak Mağazam - Sultangazi elektrikçi - Gebze Hukuk Bürosu - message near me - massage service antalya - Knight Online GB - Bursa bulaşık makinası servisi - https://www.techapot.com/ - Betnano giriş için tıklayın!